25 Maja 2015

Ralstonia solanacearum

Przekrój przez...
Więdnące rośliny...
Więdnące rośliny...
Wyciek śluzu z...
Wyciek śluzu z...

Ralstonia solanacearum jest patogeniczną bakterią porażającą ponad 200 gatunków roślin należących do 50 rodzin. Gatunek Ralstonia solanacearum obejmuje formy o bardzo zróżnicowanej biologii i różnym zasięgu roślin żywicielskich. Jest szeroko rozpowszechniona w świecie na obszarach tropikalnych i subtropikalnych, a w wyniku adaptacji do niższych temperatur, spotykana jest także w klimacie umiarkowanym. W Europie, dotychczas wykrycia miały miejsce na terenie Belgii, Francji, Niemiec, Grecji, Węgier, Włoch, Holandii, Portugalii, Słowacji, Hiszpanii, Szwecji, a ostatnio także Polski (wykrycie w bulwach ziemniaków w 2014 r.). Największym zagrożeniem dla rejonów klimatu umiarkowanego (Polski) jest rasa 3 występująca głównie na ziemniaku, pomidorze i pelargonii.

Na terenie Unii Europejskiej bakteria posiada status organizmu kwarantannowego i podlega obowiązkowi zwalczania.
 

Pierwsze wykrycie bakterii Ralstonia solanacearum w bulwach ziemniaka wyprodukowanych w Polsce
 

W ziemniakach odm. Lady Claire wyprodukowanych w 2014 r. w miejscu produkcji zlokalizowanym w woj. opolskim stwierdzono występowanie bakterii kwarantannowej UE - Ralstonia solanacearum, wywołującej chorobę ziemniaków zwaną śluzakiem. Było to pierwsze wykrycie bakterii w bulwach ziemniaka w Polsce. Sadzeniaki użyte do założenia plantacji, w której stwierdzono porażenie bakterią zostały wyprodukowane w 2013 r. w miejscu produkcji zlokalizowanym na terenie woj. pomorskiego. Materiałem wyjściowym do produkcji sadzeniaków w Polsce w 2013 r. były zaś ziemniaki sadzeniaki pochodzące z innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

W związku z tym wykryciem, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych sposobów postępowania przy zwalczaniu i zapobieganiu rozprzestrzenianiu się  bakterii Ralstonia solanacearum (Dz. U. Nr 65, poz. 436, ze zm.) oraz przepisami UE (dyrektywa Rady 98/57/WE i Dyrektywa Komisji 2006/63/WE) Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa wszczęła w kraju postępowanie wyjaśniające w celu określenia pochodzenia i zasięgu porażenia.

Dotychczas (dane na koniec kwietnia br.), postępowanie to objęło swoim zasięgiem teren 14 województw. W ramach postępowania, kontrolami wojewódzkich inspektoratów objęto 124 producentów rolnych oraz 56 innych powiązanych podmiotów (dystrybutorzy, zakłady przetwórcze ziemniaka i zagospodarowujące odpady). Łącznie przeprowadzono 329 kontroli u producentów ziemniaka, podczas których pobrano do badań 2 101 prób bulw ziemniaka ze 146 partii ziemniaka o łącznej masie 41,1 tys. ton. Natomiast u innych powiązanych podmiotów przeprowadzono 84 kontrole, u których pobrano 8 prób bulw ziemniaków z 1 partii ziemniaka o łącznej masie 99 ton. Ponadto, pobrano 174 prób ścieków i odpadów płynnych.

W wyniku przeprowadzonych badań bulw ziemniaka bakterię stwierdzono w kolejnych 5 próbach pobranych z bulw śledzonych partii ziemniaków odm. Lady Claire, pochodzących z gospodarstwa zlokalizowanego na terenie woj. mazowieckiego oraz w 2 próbach bulw pobranych także ze śledzonych partii ziemniaka odm. Lady Claire, uprawianych w woj. dolnośląskim.

W chwili obecnej porażenie bakterią Ralstonia solanacearum wykryte zostało w 3 gospodarstwach zlokalizowanych w 3 różnych województwach (opolskim, mazowieckim i dolnośląskim). Pomiędzy tymi gospodarstwami nie ma żadnych innych powiązań produkcyjnych poza tym, że porażenie dotyczyło partii powiązanych klonalnie.

Postępowanie wyjaśniające nie zostało jeszcze zakończone. Przewiduje się, że zakończenie badań ziemniaków objętych postępowaniem wyjaśniającym może nastąpić pod koniec maja br. (termin ten jednak ostatecznie będzie zależny od wyników analiz laboratoryjnych – w tym prowadzenia długotrwałych testów diagnostycznych badanych prób). Zatem, zasięg zagrożenia może się zmienić.

Dotychczas nie stwierdzono występowania bakterii w próbach ścieków i odpadów płynnych.

Od początku postępowania wyjaśniającego prowadzono analizę ryzyka w kierunku określenia źródła porażenia. Wyniki dotychczasowego postępowania oraz analiza ryzyka sytuacji w kraju w okresie ostatnich kilku lat wskazuje, że źródłem infekcji były zaimportowane w 2013 r. sadzeniaki ziemniaka, z których wyprodukowano śledzone obecnie partie odmiany Lady Claire.

W ocenie zagrożenia uwzględniono wyniki monitoringowych kontroli występowania bakterii prowadzonych w Polsce od kilkunastu lat, w tym także badań w miejscach produkcji, w których wykryto bakterię, które w przeszłości nie wykazały obecności tej bakterii w bulwach ziemniaka. Nie zostało zidentyfikowane ryzyko przemieszczenia bakterii wraz z wodami używanymi do oprysków/nawadniania roślin, a podmioty objęte zasięgiem zagrożenia, to gospodarstwa specjalistyczne stosujące coroczną wymianę materiałów nasadzeniowych. Nie stwierdzono także błędów czy zaniedbań, ani po stronie producenta partii wyjściowych, ani po stronie Inspekcji, a procesy kwalifikacji sadzeniaków w 2013 r. i 2014 r. przebiegały zgodnie z przepisami. Biorąc powyższe pod uwagę, uznaje się, że źródłem porażenia były zaimportowane w 2013 r. sadzeniaki ziemniaka i porażenie rozprzestrzeniało się wraz z bulwami.

Określenie źródła porażenia i statusu fitosanitarnego materiałów porażonych i prawdopodobnie porażonych obliguje Inspekcję do podjęcia działań kwarantannowych - zwalczających i ograniczających rozprzestrzenianie się bakterii. Działania administracyjne w tym kierunku są prowadzone, zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia.

Z uwagi na szeroki zasięg porażenia oraz biologię bakterii i możliwości jej rozprzestrzeniania, a także dostępne metodyki badawcze i brak możliwości zwalczania choroby, istnieje realne zagrożenie jej rozprzestrzeniania w kraju w kolejnych latach, co mogłoby mieć negatywne skutki dla obrotu polskimi ziemniakami. Tym bardziej, że walka z bakterią jest utrudniona z uwagi na to, że przenosi się ona także z wodami (gruntowymi, powierzchniowymi, ściekami, podczas nawadniani/oprysków) i dzikorosnącymi roślinami rodz. Solanaceae. Mając to na uwadze, Inspekcja, ze szczególną rozwagą podeszła do problemu i działania w tym zakresie zaplanowała na kolejne 3 lata, uznając je za priorytetowe.

Pliki do pobrania

Ulotka informacyjna
Wykrycie bakterii Ralstonia solanacearum w Polsce - aktualna sytuacja
Ralstonia solanacearum - biologia i metody wykrywania