Drukuj   

GI-WNF-Organizmy szkodliwe-szrotówek

Szkodliwość szrotówka kasztanowcowiaczka (Cameraria ohridella) i skuteczność stosowanych metod zwalczania szkodnika – wyniki oceny przeprowadzonej przez PIORiN

Biologia i szkodliwość

Obecnie jednym z najbardziej rozpowszechnionych i powszechnie zauważalnych szkodników polskich drzew jest szrotówek kasztanowcowiaczek. Masowo motyl pojawił się w naszym kraju w 1999 roku w okolicach Cieszyna. Analiza dotychczasowego przebiegu jego ekspansji pozwala stwierdzić, że w południowej i południowozachodniej części kraju jego liczebność osiągnęła maksymalny poziom (do 100% opanowanych drzew). Szkodnik atakuje przede wszystkim rośliny kasztanowca białego (Aesculus hipocastanum), które w Polsce występują powszechnie w nasadzeniach miejskich, parkach i ogrodach ze względu na duże walory krajobrazowe.

W warunkach klimatycznych panujących w Polsce zazwyczaj występują trzy pełne pokolenia szrotówka, ale wysokie temperatury połączone z suszą sprzyjają szybszemu cyklowi rozwojowemu motyla, który może wytworzyć teraz nawet pięć generacji rocznie co oznacza poważne zagrożenie dla kasztanowców. Stadium szkodliwym są gąsienice (larwy), które drążą chodniki wygryzając miękisz wewnątrz liści. W ten sposób powstają żerowiska owada, zwane minami, które osiągają długość 3-4 cm. Na jednym liściu ich liczba może dojść do 200 i więcej. Liście kasztanowców zaatakowane przez szkodnika brązowieją i przedwcześnie opadają, w konsekwencji czego wiele drzew pozostaje już w sierpniu często w stanie bezlistnym (defoliacja). Drzewa przedwcześnie pozbawione liści zmuszane są do spoczynku, ale warunki pogodowe w okresie jesieni często powodują rozwój pąków śpiących i powtórne kwitnienie kasztanowców. Zjawisko to jest niekorzystne dla drzew i może prowadzić do ich przemarzania w okresie zimowym, a ponadto drzewa te słabiej kwitną i owocują w roku następnym i są bardziej podatne na choroby i inne niekorzystne czynniki środowiskowe.

Ocena poziomu uszkodzeń drzew kasztanowców (procent "zaminowania" blaszki liściowej) w latach 2007 - 2008

W celu opracowania efektywnych metod zwalczania szrotówka kasztanowcowiaczka, które nie wpływają negatywnie na rośliny kasztanowca, zasadnym jest prowadzenie szczegółowej oceny nasilenia populacji tego szkodnika w poszczególnych rejonach kraju. Dlatego też, w 2007 roku w okresie od momentu pojawienia się pierwszego pokolenia dorosłych motyli do końca wegetacji roślin, prowadzono szczegółową ocenę populacji motyli jak również dokonano oceny szkodliwości (%) "zaminowania" blaszki liściowej kasztanowców przez pierwsze, drugie i trzecie pokolenie szrotówka na terenie całego kraju. Ogółem poddano inspekcji 3457 drzew, w tym 899 drzew "zaszczepionych" (traktowanych preparatem żelowym w postaci iniekcji do pni kasztanowców) w 16 województwach, na terenie 272 Oddziałów Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Obserwacjom poddano drzewa kasztanowców zlokalizowane na terenach miejskich (aleje, parki, ogrody itp.) oraz na terenach wiejskich (zespoły pałacowe, aleje, parki, zadrzewienia przydrożne i śródpolne). W wyniku lustracji określono średnią liczbę motyli pierwszego pokolenia dla powierzchni 1 m2 pnia, która dla drzew "zaszczepionych", wynosiła średnio dla kraju - 82,3 sztuk, natomiast dla drzew "niezaszczepionych" - 1555 sztuk. Wartości minimalne i maksymalne tego wskaźnika wynosiły odpowiednio: dla drzew "zaszczepionych" - 0,5 sztuk i 263 sztuk; dla drzew "niezaszczepionych" - 17 sztuk i 5089 sztuk. W przypadku drzew "zaszczepionych" poziom uszkodzeń blaszki liściowej przez pierwsze pokolenie szkodnika wynosił średnio dla kraju 4%, a dla drzew "niezaszczepionych" 19%. Analizując uszkodzenia powodowane przez drugie pokolenie różnice te są jeszcze znaczniejsze, tj.: 7,5% dla drzew "zaszczepionych" przy uszkodzeniach na poziomie 35% dla drzew "niezaszczepionych". Trzecie pokolenie szrotówka spowodowało uszkodzenia masy liściowej drzew "zaszczepionych" na poziomie 14%, natomiast w odniesieniu do drzew "niezaszczepionych" poziom uszkodzeń wynosił średnio dla kraju 53%.

Z porównania stopnia uszkodzeń blaszki liściowej drzew kasztanowców poddanych zabiegowi mikroiniekcji i "niezaszczepionych", wynika 5-krotne zmniejszenie poziomu uszkodzeń liści w pierwszym i drugim pokoleniu szkodnika na korzyść drzew traktowanych preparatem chemicznym w formie iniekcji. Jedynie w trzecim pokoleniu szkodnika wskaźnik ten był niższy, a poziom uszkodzenia blaszek liściowych drzew "niezaszczepionych" był tylko 4-krotnie wyższy w stosunku do drzew poddanych zabiegowi. Największe nasilenie szrotówka na drzewach "niezaszczepionych", w granicach od 58% do 73%, odnotowano w województwach: podkarpackim, lubelskim, małopolskim, świętokrzyskim i pomorskim. Najmniej uszkodzonych drzew w granicach od 36% do 48% zarejestrowano w województwach: zachodniopomorskim warmińsko-mazurskim, kujawsko-pomorskim, podlaskim, wielkopolskim i dolnośląskim.

W przypadku drzew "zaszczepionych" poziom uszkodzeń blaszki liściowej kształtował się na zbliżonym poziomie do wartości odnotowanych w 2007 roku i wynosił średnio dla kraju 14%, natomiast poziom uszkodzeń drzew "niezaszczepionych" był wyższy od uszkodzeń z roku 2007 i wyniósł 67%, a lokalnie nawet 100%. Analizując szkodliwość szrotówka w 2008 roku na terenie kraju, wynika, że największy poziom uszkodzeń od 57% do 95% uszkodzonych drzew, zaobserwowano w województwach północnych: warmińsko-mazurskim, pomorskim i kujawsko-pomorskim. Zwiększone nasilenie szkodnika, w porównaniu do roku 2007, obserwowano także w województwach: dolnośląskim - 66%, lubuskim - 89 % oraz opolskim - 70%.

Poddając analizie stopień uszkodzeń w 2008 roku, blaszki liściowej drzew kasztanowców poddanych zabiegowi mikroiniekcji i "niezaszczepionych", wynika 5-krotne zmniejszenie poziomu uszkodzeń na korzyść drzew "zaszczepionych". Należy także stwierdzić, że nie bez znaczenia są zabiegi wygrabiania i utylizowania liści z zimującymi poczwarkami w opadłych liściach oraz stosowanie pułapek lepowych. Na większości stanowisk, gdzie stosowano te zabiegi notowano znacząco mniejszy poziom uszkodzeń drzew kasztanowców, rzędu 15% - 25%

Metody zwalczania i obniżania liczebności szrotówka

Ze względu na dużą ekspansywność biologiczną i odporność na niekorzystne warunki zewnętrzne szrotówek jest trudnym do zwalczenia szkodnikiem. Wiadomo, że owad w stadium poczwarki zimuje w opadłych liściach. Grabienie i palenie lub kompostowanie liści z zimującymi poczwarkami w okresie jesiennym jest jedną z metod ograniczających występowanie szkodnika. Wygrabianie i palenie liści ma także dodatkowy cel - ograniczenie zarodników zarazy kasztanowcowej wywoływanej przez grzyba Guignardia aesculi, który to patogen w dużym stopniu również poraża kasztanowce.

Równie istotnym czynnikiem ograniczającym populację szrotówka, zarówno w Polsce jak i w innych krajach Unii Europejskiej, jest stosowanie pułapek feromonowych zawieszanych w koronach drzew oraz opasek lepowych (szerokości co najmniej 0,5 m) obejmujących duże fragmenty pni. Opaski należy umieszczać szczelnie wokół pni kasztanowca, na wysokości ok. 1,5 m od ziemi. W celu zwiększenia efektywności opaski lepowej wskazane jest dołączenie dyspensera feromonowego.

Z innych metod ograniczających populację motyli można wskazać wprowadzanie preparatu pod ciśnieniem bezpośrednio do gleby lub też w formie zawiesiny do podlewania. Niemniej obecnie brak jest w Polsce zarejestrowanego preparatu do aplikacji doglebowych.

Największe szanse praktycznego stosowania na szeroką skalę ma obecnie metoda mikroiniekcji preparatu chemicznego do pni kasztanowców. Jednakże, jest to również metoda najbardziej kontrowersyjna i dyskutowana w wielu środowiskach z uwagi na brak jednoznacznych obserwacji oddziaływania takiej metody na zdrowotność drzew. Skuteczność tej metody zależy m. in. w dużym stopniu od terminu wykonania zabiegu. Optymalnym terminem stosowania preparatu jest marzec - kwiecień. Preparatem obecnie zarejestrowanym i dopuszczonym na podstawie zezwolenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do obrotu i stosowania przy zwalczaniu szrotówka kasztanowcowiaczka jest preparat Treex 200 SL. Środek ten dopuszczony jest do stosowania wyłącznie przez przeszkolone ekipy.


Zdjęcia:

Postać dorosła szrotówka. Fot. G. Łabanowski Motyl - postać dorosła szrotówka kasztanowcowiaczka
fot. G. Łabanowski
Larwa szrotówka. Fot. G. Łabanowski Larwa szrotówka kasztanowcowiaczka
fot. G. Łabanowski
Fragment liścia kasztanowca z licznymi minami. Fot. I. Gajewska Uszkodzony fragment liścia kasztanowca z widocznymi minami
fot. I. Gajewska
Kasztanowiec kwitnący późną jesienią. Fot. M. Gajewski Kwitnące jesienią drzewo kasztanowca
fot. M. Gajewski


opublikował: Wydział Nadzoru Fitosanitarnego
2008-11-05 11:43